Ο ρωσικός σκιώδης στόλος και το μυστικό εμπόριο μετάλλων

Ήδη από την αρχή του πολέμου στην Ουκρανία το 2022, η Μόσχα χρησιμοποιεί παλιά τάνκερ, άγνωστης προέλευσης και ιδιοκτησίας, για να μπορέσει να αποφύγει τις δυτικές κυρώσεις και να κρατήσει «ζωντανό» το πετρέλαιό της. Αυτά τα «γέρικα» πετρελαιοφόρα, λίγο πριν φτάσουν στο τέλος της ζωής τους, γίνονται μέλη του λεγόμενου «σκιώδους στόλου» της Ρωσίας. Καθώς δεν μπορούν να μπουν στην «κανονική» ανακύκλωση μετάλλου κι άλλων υλικών παγκοσμίως, τα πλοία, μυστικά και με υψηλό βαθμό επικινδυνότητας, συμμετέχουν σε μια κρυφή αγορά «διάλυσης». Σε ένα οργανωμένο «σκιώδες εμπόριο υλικών» προερχόμενων από πλοία.

Επί της ουσίας, τα πλοία που πρόκειται να αποσυρθούν σύντομα, πωλούνται σε σκιώδη στόλο και συνεχίζουν τα ταξίδια τους, χωρίς χαρτιά και επισημότητες. Κρύβονται, αλλάζουν τακτικά σημαίες και χώρες στις οποίες είναι καταχωρημένα. Σημαίες από χώρες όπως η Γκάμπια και οι Νήσοι Κουκ, με μηδενική ή ελάχιστη εμπειρία στη ναυσιπλοΐα, συχνά χρησιμοποιούνται για κάλυψη. Τα δυο τάνκερ, για παράδειγμα, της Ρωσίας που χτυπήθηκαν από τα ουκρανικά drones “Sea Baby”, το Virat και το Kairos, είχαν, μέχρι πρότινος, σημαία από τη Γκάμπια και πλέον είναι κατοχυρωμένα ως «άγνωστα». Πουλήθηκαν φέτος σε κινεζική εταιρεία, ενώ το Kairos άλλαξε πρόσφατα το όνομά του, από το “Katiuska”, που είχε όταν υπέστη κυρώσεις προ μηνών, μεταφέροντας ρωσικό πετρέλαιο σε Ινδία και Κίνα.

Ο ρωσικός σκιώδης στόλος, που χρησιμοποιείται εκτενώς, αποτελεί μάλλον το μεγαλύτερο μέρος του παγκόσμιου σκιώδους δικτύου ναυσιπλοΐας, ειδικά των τάνκερ. Με τον «θάνατό τους», τα πλοία θα πρέπει κάπου να πάνε. Ειδικοί υπολογίζουν ότι η επίσημη αγορά ανακύκλωσης πλοίων περιλαμβάνει περίπου 400 πλοία τον χρόνο και πέρυσι απέδωσε περίπου 9 δισεκατομμύρια. Και ο τομέας αυτός δεν λειτουργεί πρωταρχικά σε χώρες που δεσμεύονται για προστασία του εργάτη ή του περιβάλλοντος: το 92% της παγκόσμιας δραστηριότητας ανακύκλωσης υλικών από πλοία βρίσκεται στο Μπαγκλαντές, το Πακιστάν και την Ινδία. Η Δανία, η Νορβηγία και η Ολλανδία έχουν ελάχιστη τέτοια δραστηριότητα στα ναυπηγεία τους, καθώς το κόστος αυξάνεται κατακόρυφα. Στις ασιατικές χώρες καταλήγουν και τα σκιώδη τάνκερ, καθώς, πρακτικά, δεν μπορούν να πάνε αλλού, γιατί δεν υπάρχουν επίσημα. Στη Δύση, δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν, εξαιτίας των κυρώσεων που τα βαραίνουν – άρα απομακρύνονται και από οποιοδήποτε δυτικό νόμισμα.

Τη λύση εδώ δίνουν τα κρυπτονομίσματα, που είναι εξαιρετικά δύσκολο να εντοπιστούν. Το κλασσικό “follow the money” δεν βοηθάει, στην περίπτωση αυτή. Δεν οδηγεί σε ιδιοκτήτες και εταιρείες, δεν αποκαλύπτει συνθήκες εργασίας. Οι κυρώσεις, λοιπόν, όχι απλώς δεν εμπόδισαν τη Ρωσία να εμπορεύεται καύσιμα, αλλά οδήγησαν στις σκιώδεις δραστηριότητες, δύσκολο, αν όχι αδύνατο, να ελεγχθούν.